Ipinaskil ni: Raul Funilas | Hulyo 25, 2011

Lumang Pantig ng Taga-ilog

Nang unang marating ng mga Kastila ang ating kapuluan mahigit nang 400 taon, natagpuan nilang ang ating mga ninuno ay gumagamit ng iba’t ibang wika at ng mahigit sa sampung paraan ng pagsulat o alpabeto na ang ilan ay magkakahawig. Ang pagsulat ng ating mga ninuno ay mula sa itaas pababa, at mula sa kaliwa pakanan. Ang ginagamit nilang sulatan ay mga balat ng bombong na kawayan, mga upak at luwad ng punong-kahoy, mga dahon ng buli at mga sanga ng punong-niyog. Sa pamamagitan ng isang matulis na bakal na tinatawag nilang sipol, iniuukit nila sa mga sulatan ang kanilang mga batas, ang bilang o dami ng kanilang mga alagang hayop, ang mga pahati-sulat o kalatas, mga bugtong, mga tula at awit. Sang-ayon sa mga paring misyonero na nakarating sa Pilipinas noong 1565, bibihira sa mga katutubong natagpuan nila ang hindi marunong bumasa at sumulat.

Nangasira ang madudupok na sulatan ng ating mga ninuno, kakapiranggot sa kanilang nakasulat na literature ang nakarating sa ngayong panahon. Nangyari pang ang paraan ng pagsulat ng ating mga ninuno ay ganap na nahalinhan ng sulat-Romano (Latin) na bitbit ng mga Kastila. Naingatan naman sa dakong Mindanaw ang kasaysayan ng kanilang mga bayani. Inabutan din ng ilang mananaliksik na Pilipino na ang ilang tribu sa mga liblib na pook ng ating kapuluan ay gumagamit pa ng matandang anyo ng pagsulat. Malaking tulong din sa mga mananaliksik ang pagkakatagpo sa isang sinaunang libingan sa Kalatagan, Batangas ng isang palayok na kinauukitan ng isa sa mga alpabeto ng ating mga ninuno.naging matatag at hindi nagahis ng mga Kastila ang paggamit at pagsasalita ng ating sariling wika bagaman sa mahabang panahong pagkakapailalim ng ating bayan sa kanilang pamamahala.

Tagalog ang pangunahing gumagamit ng isang alpabetong nagtataglay ng labindalawahang katinig (consonants) b, d, g, h, k, l, m, n, p, s, t , w, at y. sa pagsulat nila ng isang salita, hindi na isinusulat ang mga patinig (vowels) na a, e, I, o, u, maliban kung ito ay binibigkas bialng isang hiwalay na pantig. Nalalaman ang patinig sa pagkakalagay ng isang pananda (tuldok o kuwit) sa tabi ng katinig, na tulad sa wikang Hebreo. Kung walang pananda, halimbawa’y ang titik na p, ang bigkas ay pa; kung ang pananda ay nasa ibabaw ng katinig, ang bigkas ay pe o pi, at kung nasa ilalim, po o pu. Payak ang palapantigan ng wikang Tagalog, kung ano ang bigkas ay siyang pagkakasulat, at walang kambal-katinig o kambal-patinig sa iisang pantig.

Ang mga pantig (syllables) ng wikang Tagalog ay nagtataglay ng mga pahiwatig-kahulugan (connotation) na tulad ng mga panlapi ng wikang Griyego at Latin. Sa katangiang ito ng mga pantig-Tagalog, matutuklasan natin ang katotohanang maraming salita sa ibang wikain sa Pilipinas ang “kapatid” at kaugnay ng mga salitang Tagalog. Masisinag din natin na ang mga salitang sinasabing “hiram” natin buhat sa iba’t ibang wika ay malamang na sadyang “atin” sa simula. At matutuklasan din natin ang lihim ng maraming salitang Tagalog sa mga panga-pangalan ng iba’t ibang lugar na sa kasalukuya’y hindi pa talos ang mga pakahulugan.

Halimbawa ang salitang bangin: sa Tagalog, ang salitang ito ay nangangahulugan ng “Malalim na lubak na walang tubig.” Sa kabikulan at Bisaya ay may salitang bangon, na ang ibig sabihin ay “malalim na lubak na may bumubulusok na tubig’ (waterfall.) nasa Tagalog din ang salitang bangon, ngunit malayo ang kaakibat na kahulugan: tumayo buhat sa pagkakahiga. Matatagpuan din sa Tagalog ang mga salitang banga at bangan, na nangangahulugan ng “malalaking lalagyan  na ang hugis ay parehong nakalubak. Nakikita natin dito na ang kahulugan ng salita ay nagbabago sa pamamagitan ng paggamit sa isa sa tatlong tunog o bigkas ng mga patinig na a, e, I, o, u. maraming ganyang salita ang magkakahawig: kain at inom sa Tagalog, sa ibang wikain (dialect) ay kaon at dumu; umuwi— gauwi; umaga—aga; Araw— Adlaw; Buwan – Bulan; kulog— kulyog. May mga salita pa sa Tagalog na sa gayong pag-iiba ng isang patinig ay nagkakaroon ng bahagyang pagbabago sa kahulugan:
tipon at tapon; pasak, pasok; saksak, suksok; tambak, tambok; untag, untog; tigtig, tugtog; yagyag, yugyog; tawa, tuwa; at gayundin naman sa pagpapalit ng isang katinig o ng buong pantig: hiyaw, bulyaw; kalatog, kalabog; daklot, dakma; patong, putong; hinto, hintay; bantay, antay; pagod, pagal; tubig, tubog, akit, dikit; lakad, lakbay; tikad, sipa; sikad, sibad.

May isang pamayanan sa lalawigan ng Laguna— ang bayan ng BAY (BA-I). Una itong narrating ng mga Kastila noong 1571 sa pamumuno ni Kapitan Juan de Salcedo na apo ni Juan Miguel de Legaspi. Dahil sa baying ito kung kaya tinawag ni Salcedo ng “Laguna de Bay” ang lawa na natagpuan niya. Sa pulo naman ng Talim na nasa pusod ng Laguna de Bay at katanawan lamang ng Bay ay may isa ring matanda nang pamayanan, ang barangay ng SUBAY na nasa dulong kinabutasan ng isla ng Talim na ang baying  Cardona ang nakasasakop. Sa wari ay walang kahulugan ang dalawang salita sa pagkakakapit sa dalawang lugar. Ngunit, matatagpuan natin sa wikang Ingles ang salitang “bay” na tumutukoy  sa “isang bahagi ng baybay-dagat, na nakauka sa pagitan ng dalawang dila ng lupain.” May hawig ang salitang “bay” sa baye ng matandang pinagkuhaan ng baja ng Kastila— bagaman masasabing higit itong malapit sa anyo, sa Tagalog na baha (flood).

Ang pantig na bay ay matatagpuan natin sa maraming salitang Tagalog: sa baybay-dagat (seashore), baybayin, (coastline); to travel along certain guideposts; to spell), sabay (to move abreast of each other, in unison; kung higit sa dalawa ang kumikilos, sabay-sabay) abay (consort, escort), akbay (to place one’s arm on another’s shoulders), gabay (something fixed and firm to hold on to while walking), at sa lubay (to sag or slacken). Makikita nating ang pahiwig-kahulugan ng pantig na bay ay “ang pagkakaayos ng dalawang bagay na magka-ugnay,” at sa pag-ulit sa pantig— sa salitang baybay ay maliwanag na nangangahulugan ng “mahabang bahagi o maraming lugar sa tabi o gilid.”

Sa pagsasaalang-alang sa kahulugan ng salitang bay sa ibang wika, masisinag nating malamang na ang basal o orihinal na kahulugan nito sa ating mga ninuno ay isang “lugar,” at iyon ang kahulugang taglay ng mga bayan ng BAY at SUBAY. Kung tayo ay nanghiram ng salitang ito buhat sa ibang wika o kung tayo ang nahiraman ay isang bagay na hindi pa natin masasabi sa ngayon. Ngunit nakatitiyak tayong matanda ang pantig na bay sa wika ng ating mga ninuno., at tiyak na sa pantig na iyan nagmula ang salita nating bayan (isang lugar na may mamamayan), gayundin ang salitang bayani (isang daong dinarakila ng mga mamamayan) na natagpuan din ng mga unang misyonerong Kastila at ikinakapit ng ating mga ninuno noon pa man sa isang taong nagtataglay ng pambihirang katangian o kaya ay nakagawa ng kagitingan.

Ang salitang mata: kung totoong buhat sa wikang Malay ang salitang ito, kailangang tanggapin natin na ang wikang Tagalog ay hindi lamang nagmula sa Malay kung hindi ito ang buung-buong wikang Malay— sapagkat masasabing nakapaloob sa pahiwatig-kahulugan ng dalawang pantig ng salitang mata ang buhay at kaluluwa ng wikang Tagalog. Hindi ba ang kahulugan ng ma sa Tagalog ay “marami” (many, much)? Ang pantig na ta ay maliwanag na nangangahulugan ng “paningin” ( sight; hence, perception), na sa pagkakadugtong sa unlaping ma ay lumilitaw na isang salitang-ugat sa kaniyang sarili.

Tingnan sa mga salitang ito ang pantig na ta: tanaw (to see or be seen from distance), kita (seen, exposed), tabon (to cover with soil or with any other loose material), tago ( to hide or hidden from view), tabing (an upright flat covering), tabi (to keep away), talos (known, aware of), tagas (to flow out of a container in small amounts). Hindi ba maliwanag kung bakit mata ang ibinigay na pangalan sa bahaging ito ng katawan ng tao? To be continued … tataraul


Responses

  1. Talos ko.

    Napakalinamnam naman sa wikang Filipino nito Tata Raul.

    Aabangan ko ang kasunod.


Mag-iwan ng Tugon

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Palitan )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Palitan )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Palitan )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Palitan )

Connecting to %s

Mga Kategoriya

%d bloggers like this: